ನಾಟಕವಾಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ… ‘ಕಳೆದುಹೋದವರು’

(ಮುಮ್ಮಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರನ್ನು ಕುರಿತ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಾಟಕ, ಲೇಖಕರು: ಡಿ.ಎ.ಶಂಕರ್. ಪ್ರಕಾಶಕರು: ಸಂವಹನ ಪ್ರಕಾಶನ, ೧೨/೧ಎ, ಈವ್ನಿಂಗ್ ಬಜಾರ್ ಹಿಂಭಾಗ, ಶಿವರಾಂಪೇಟೆ, ಮೈಸೂರು – ೫೭೦೦೦೧, ಡೆಮಿ ಅಷ್ಟದಳ/ ಮೊದಲ ಮುದ್ರಣ:೨೦೧೧/ ೮೦ ಪುಟ/ಬೆಲೆ- ೫೦ರೂ.)

(ಈ ಲೇಖನವು ಪ್ರಜಾವಾಣಿಯ ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಪುರವಣೆಯಲ್ಲಿ ೩೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೧ರಂದು ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ)

ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಾಟಕವೊಂದನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಯಾವತ್ತಿಗೂ ಕಷ್ಟದ ಕೆಲಸ. ಯಾವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಒಂದು ಕಾಲಘಟ್ಟದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನೊಡಬೇಕು ಎಂಬುದೇ ನಾಟಕಕಾರನ ಮುಂದೆ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿಯೇ ಸಮಕಾಲೀನ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಸ್ತುವನ್ನು ನಾಟಕವಾಗಿಸಿದವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಗಿಹೋದ ಘಟನೆಯನ್ನು ಇಂದು ನಮ್ಮೆದುರಿಗೆ ಇರುವ ಅನೇಕ ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ತತ್ವಗಳ ಮೂಸೆಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ನೋಡಿದಾಗ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿವರಗಳ ನಡುವೆ ಯಾರು ನಾಯಕರಾಗಬೇಕು, ಪ್ರತಿನಾಯಕರಾರು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸುವುದೇ ನಾಟಕಕಾರರಿಗೆ ಬೃಹದಾಕಾರದ ಸಮಸ್ಯೆ ಆಗಿಬಿಡುವುದು ಪ್ರಧಾನ ಕಾರಣ. ಇದರಾಚೆಗೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿವರವೊಂದರ ಒಳಗಿರುವ ನಾಟಕೀಯ ಹೂರಣವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡುವಾಗ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಬದ್ಧವಾಗಬೇಕೋ ನಾಟಕೀಯ ಗುಣಗಳಿಗೆ ಬದ್ಧವಾಗಬೇಕೋ ಎಂಬ ದ್ವಂದ್ವವೂ ಸಹ ನಾಟಕಕಾರರನ್ನು ಕಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿಯೇ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಗಿರೀಶರ ‘ತುಘಲಕ್’ ‘ತಲೆದಂಡ’, ಲಂಕೇಶರ ‘ಗುಣಮುಖ’ಗಳಂತೆ ಇನ್ನುಳಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಾಟಕಗಳು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಎಂಬಂತೆ ಜನಮಾನಸದ ನೆನಪಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಾಟಕಗಳು ತಮ್ಮ ವಾಚಾಳಿತನದಿಂದಾಗಿ ಮಾತ್ರ ನೆನಪಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಈ ಎಲ್ಲಾ ವಿವರಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರಿನ ಅರಸುಕುಲದ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ನಂತರದ ಕಾಲಘಟ್ಟವನ್ನು ಮುಮ್ಮಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಅವರ ಜೀವನದ ಸುತ್ತ ಹೆಣೆದ ವಿವರವನ್ನು ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಿಂತಕ ಹಾಗೂ ಸಾಹಿತಿಗಳಾದ ಡಿ.ಎ.ಶಂಕರ್ ಅವರು ‘ಕಳೆದುಹೋದವರು’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಾಟಕವಾಗಿಸಿರುವುದು ಸ್ತುತ್ಯರ್ಹ ಪ್ರಯತ್ನ.

ಮೈಸೂರಿನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಕುರಿತಂತೆ ಅನೇಕ ನಾಟಕಗಳು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಬಂದಿವೆ. ಸಂಸರು ಬಹುತೇಕ ಇದೇ ವಿಷಯವನ್ನು ವಸ್ತುವಾಗಿಸಿ ಕನ್ನಡದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪ ಎನ್ನಿಸುವ ಅನೇಕ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಲಿಂಗದೇವರು ಹಳೆಮನೆಯವರು ಸಹ ಮೈಸೂರಿನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಕೆಲವು ನಾಟಕ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಈಗ ಇದೇ ಮೈಸೂರಿನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಡಿ.ಎ.ಶಂಕರ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ‘ಕಳೆದುಹೋದವರು’ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮುಮ್ಮಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಅವರು ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷದವರಿದ್ದಾಗ ಸಿಂಹಾಸನದ ಮೇಲೆ ಕೂತವರು. ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಪರೋಕ್ಷ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸಂಕಟಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ದಿವಾನರಾಗಿದ್ದ ಪೂರ್ಣಯ್ಯನವರ ಅಧಿಕಾರಿ ಧೋರಣೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾ ಬೆಳೆದವರು. ಇದೇ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದ, ಟಿಪ್ಪುಸುಲ್ತಾನನೇ ತಮ್ಮ ಅರಸ ಎಂದುಕೊಂಡಿದ್ದ, ದಾಸ್ಯದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಬೇಕು ಎಂದು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದ ದೋಂಡಿಯಾ ವಾಘ್ ಮತ್ತು ತರೀಕೆರೆ ಪಾಳೇಗಾರರ ಮನಸ್ಸುಗಳು ಮೈಸೂರಿನ ಕೈಗೊಂಬೆ ಸರಕಾರವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಮುಮ್ಮಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜರಿಗೆ ಇದ್ದ ಅನೇಕ ಆಸಕ್ತಿಗಳು ಸೇರಿ ಈ ಕಾಲಘಟ್ಟದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರೋಚಕ ಹಾಗೂ ನಾಟಕೀಯ ವಿವರಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಈ ವಿವರಗಳನ್ನು ಡಿ.ಎ.ಶಂಕರ್ ಅವರು ೧೦ ದೃಶ್ಯಗಳ ನಾಟಕವಾಗಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಡಿ.ಎ.ಶಂಕರ್ ಅವರು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿರುವ ಸವ್ಯಸಾಚಿ. ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದವರು. ತಮ್ಮ ಬಹುಬಗೆಯ ಓದುಗಳ ಲಾಭವನ್ನು ಸಂಪುಷ್ಟವಾಗಿ ಇಂತಹ ನಾಟಕವೊಂದರಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದು ಅವರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಈ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮುಮ್ಮಡಿಯವರ ಕಾಲದ ಎಲ್ಲಾ ಮಗ್ಗುಲುಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ಪಕ್ಷ ವಹಿಸದೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಎದುರಿಗೆ ಇರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಲೇಖಕರು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ವಿವರಗಳನ್ನು ಕುರಿತಂತೆ ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಮುನ್ನುಡಿ ಬರೆದಿರುವ ದೇ.ಜ.ಗೌ. ಸಹ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡಿದ್ದಾರೆ.

ಆದರೆ ಈ ವಸ್ತುವಿಗೆ ಇರುವ ಶಕ್ತಿ ನಾಟಕಕೃತಿಗೆ ದಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಇದು ನಾಟಕದ ಆಕೃತಿಯಲ್ಲೇ ಮೂಡಿರುವ ಸಮಸ್ಯೆ. ನಾಟಕಕಾರರು ಅತ್ಯಂತ ಕಿರುದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಬರೆದಿರುವುದು ಸಹ ಪಾತ್ರಗಳ ಭಾವವಲಯದ ಅನಾವರಣಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿವರದ ಪರಿಚಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಆ ವಿವರದೊಳಗಿನ ನಾಟಕೀಯತೆ ಅನಾವರಣಗೊಳ್ಳದೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಈ ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಾಗಿರುವ ಮುಮ್ಮಡಿಯಾಗಲೀ ಪೂರ್ಣಯ್ಯ ಆಗಲಿ ಪಾತ್ರವಾಗಿ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳದೆ ಕೇವಲ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸತ್ಯಗಳಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಗೋಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಾಟಕದ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಿತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳವಲ್ಲಿ ಲೇಖಕರು ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿವರಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಿ, ಆ ವಸ್ತುವಿನ ಒಳಗಿನ ನಾಟಕ ಶಕ್ತಿಯತ್ತ ಗಮನ ಕೊಡದೆ ಇರುವುದು ‘ಕಳೆದುಹೋದವರು’ವಿನ ಪ್ರಮುಖ ಕೊರತೆಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ನಾಟಕದ ಹತ್ತೂ ದೃಶ್ಯಗಳಿಗೆ ಸೇತುಬಂಧ ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಪುರಂದರದಾಸರ, ವಚನಕಾರರ, ಲಾವಣಿಕಾರರ ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲದೆ ಲೇಖಕರೇ ಬರೆದಿರುವ ಕೆಲವು ಹಾಡುಗಳು ಸಹ ಇಲ್ಲಿವೆ. ಇವು ಮುಂದೆ ಮೂಡಲಿರುವ ದೃಶ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂವಾದಿಯಾಗಬೇಕೆಂದು ಬಳಸಿರುವಂತಹದು. ಆದರೆ ಈ ಹಾಡನ್ನು ಮೇಳದವರು ಹಾಡಬೇಕೋ ಅಥವಾ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ದೃಶ್ಯ ಬದಲಾಗುವ ಅವಧಿಗೆ ಎಂದು ಹಾಡಬೇಕೋ ಎಂಬುದನ್ನು ಲೇಖಕರು ಸೂಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಾಯಶಃ ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿ ನಾಟಕ ಕಟ್ಟಬಲ್ಲ ರಂಗನಿರ್ದೇಶಕರು ತಾವೇ ಈ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ದೃಶ್ಯೀಕರಿಸುವ ಕುರಿತು ಯೋಚಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ನಾಟಕವೊಂದನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಲೇಖಕನಿಗೆ ರಂಗಸಾಧ್ಯತೆಗಳ ಅನುಭವ ಗಟ್ಟಿಯಾದ್ದಾಗಿಲ್ಲದೆ ಇದ್ದಾಗ ಇಂತಹದು ಆಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಡಿ.ಎ.ಶಂಕರ್ ಅವರಿಗೆ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ನಾಟಕಗಳ ಪರಿಚಯ ಹಾಗೂ ಪ್ರದರ್ಶನ ಸಾಧ್ಯತೆಯ ಪರಿಚಯವಿದೆ ಎಂಬುದಂತೂ ಸತ್ಯ. ಆದರೂ ಈ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಅವರು ರಂಗಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡದಿರುವುದು ಸೋಜಿಗ. ಐದನೆಯ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ಆಫೀಸರ್‌ನನ್ನು ಪೂರ್ಣಯ್ಯ ಭೇಟಿ ಮಾಡುವಾಗಲೇ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವ ಮಹಾರಾಣಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಪಾತ್ರ ಪ್ರವೇಶದ ಸನ್ನಿವೇಶವೊಂದು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದೆಲ್ಲಾ ದೃಶ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಅನಾವರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿರುವ ಮಾತುಗಳು ಗಮನಿಸಬೇಕಾದಂತಹದು. ದೃಶ್ಯ ೧ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಯ್ಯನು ‘ಕುದುರೆ ನಡೆಸಲು ಕಲಿತರೆ ರಾಜ್ಯ ನಿಭಾಯಿಸಲು ಕಲಿತ ಹಾಗೆ’ ಎನ್ನುವುದು, ಅದೇ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ದೊರೆತನ ಎಂಬುದೇ ದೊಡ್ಡ ತುಂಟ ಕುದುರೆ. ಅದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೆಂದರೆ ಘಟವಾಣಿ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡ ಹಾಗೆ’ ಎನ್ನುವುದು, ದೃಶ್ಯ ೩ ರಲ್ಲಿ ಬರುವ ‘ರಾಜ್ಯಭಾರವೆಂದರೆ ರಾಗಿ ಬೀಸುವಷ್ಟೇ ಕಷ್ಟ’ ಎನ್ನುವುದು, ದೃಶ್ಯ ೯ರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಧ್ವನಿಗಳು ಮುಮ್ಮಡಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಮಾತಾಡುವಾಗ ಬಳಸಲಾಗಿರುವ ಸಾಲುಗಳು… ಹೀಗೆ ಈ ನಾಟಕದುದ್ದಕ್ಕೂ ಬಹುಕಾಲ ನೆನಪಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವಂತಹ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಲೇಖಕರ ಜೀವನಾನುಭವಕ್ಕೆ ನೇರ ಸಾಕ್ಷಿ.

ನಾಟಕದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಮ್ಮಡಿಯ ಪಾತ್ರವು ತನ್ನ ಸೋಲುಗಳನ್ನು ನೆನೆಯುತ್ತಾ ಅದೇ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತಿದ್ದ ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ ಚಳುವಳಿಗೆ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನವು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸದೆ ಉಳಿದುದಕ್ಕೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ‘ನಮ್ಮ ಪಾಲಿಗೆ ಎರಡು ದಾಸ್ಯವಿತ್ತು. ಒಂದು, ದೇಶದೆಲ್ಲೆಡೆ ಇದ್ದದ್ದು. ಮತ್ತೊಂದು ನಮ್ಮ ರಾಜ್ಯವನ್ನೇ ನಾವು ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ಅದರ ವಾಪಸಾತಿಗೆ ಚಾತಕ ಪಕ್ಷಿಯಂತೆ ಕಾಯುತ್ತಾ ಇದ್ದದ್ದು… …ನಾವು ಪುರುಷತ್ವ ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ಗಾಡಿಗೆ ಹೂಡಿದ ಎತ್ತುಗಳಾಗಿದ್ದೆವು. ಕ್ಷುದ್ರ ಆಶೆಯಿಂದ ಕಾಲ ನಡೆಸಿದ ಹಾಗೆ ನಡೆದುಬಿಟ್ಟೆವು.’ ಈ ಮಾತುಗಳೇ ನಾಟಕದ ಹೂರಣ. ಆದರೆ ಇವು ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ದೃಶ್ಯವಾಗಿ ಅನಾವರಣಗೊಳುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂಬುದೊಂದೇ ಕೊರತೆ. ಪ್ರಾಯಶಃ ಉತ್ತಮ ರಂಗನಿರ್ದೇಶಕರು ಇಂತಹ ಪಠ್ಯವೊಂದನ್ನು ದೃಶ್ಯವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿದಾಗ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಕೊರೆಗಳೂ ಮುಚ್ಚಿ, ಇದು ಅಪರೂಪದ ರಂಗಕೃತಿಯಾಗಬಹುದು.

ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ‘ಕಳೆದುಹೋದವರು’ ನಾಟಕವು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ದೊರೆತ ಮತ್ತೊಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಾಟಕ. ಇಂತಹ ನಾಟಕಗಳು ರಂಗಕೃತಿಯಾಗಿ ಹೇಗೆ ಅರಳಿಯಾವು ಎಂಬ ಕುತೂಹಲವಂತೂ ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ವಸ್ತವನ್ನು ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿರುವ ಲೇಖಕರ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನಂತೂ ಮೆಚ್ಚಲೇಬೇಕು.

* * *

 

 

ಪ್ರೇಮಾ ಕಾರಂತರ ‘ಸೋಲಿಸಬೇಡ ಗೆಲಿಸಯ್ಯಾ’ ಒಂದು ವಿಮರ್ಶೆಯ ಯತ್ನ

ಪ್ರೇಮಾ ಕಾರಂತರ ‘ಸೋಲಿಸಬೇಡ ಗೆಲಿಸಯ್ಯಾ’
ಒಂದು ವಿಮರ್ಶೆಯ ಯತ್ನ
– ಬಿ.ಸುರೇಶ
ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯೆನ್ನುವುದು ಅತಿ ಕಷ್ಟದ ಪ್ರಾಕಾರ. ಇಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ತಾವೇ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಷ್ಟ ಒಂದೆಡೆಗಾದರೆ, ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ಯಾವ ವಿವರವನ್ನು ಎಷ್ಟು ಹೇಳಬೇಕೆಂಬ ಆಯ್ಕೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಇವೆರಡನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಕಟ್ಟುವ ವಾಕ್ಯಗಳು ಮನಸ್ಸಿನ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಓದುಗನಿಗೆ ಮುಟ್ಟಿಸುತ್ತವೆಯೇ ಎಂಬ ಅನುಮಾನವೂ ಕಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು ಈ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ ಬರೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಭಾರತದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ‘ಸತ್ಯಪರೀಕ್ಷೆ ಅಥವ ನನ್ನ ಜೀವನ ಯಾನ’ವೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಓದುಗರನ್ನು ಪಡೆದ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ ಇರಬೇಕು. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಕುವೆಂಪು, ಎ.ಎನ್.ಮೂರ್ತಿರಾಯರಂತಹವರು ಈ ಪ್ರಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ತಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರನ್ನು ಕೈಮರವಾಗಿ ಬಳಸಿದಂತೆ ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಲಂಕೇಶರ ವರೆಗೆ ಅನೇಕ ಸಾಹಿತಿಗಳು ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗೆ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಬರೆದವರಲ್ಲಿ ರಂಗಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಸಿನಿಮಾ ನಂಟಿನ ಜನಗಳು ಕಡಿಮೆ. ಗುಬ್ಬಿ ವೀರಣ್ಣ ಅವರ ನಂತರ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ ಬರೆದವರೆಂದು ಸಿಗುವ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಜನರೆಂದರೆ ಬಿ.ವಿ.ಕಾರಂತರು ಮತ್ತು ಸಿ.ಜಿ.ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ ಮಾತ್ರ. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ತಾವು ಹೇಳಬೇಕಾಗಿದ್ದುದನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೆ ಹೇಳಿ ಬರೆಯಿಸಿದವರು. ಈ ಎಲ್ಲಾ ‘ವ್ಯಾಸ’ರಿಗೆ ‘ಗಣೇಶ’ರುಗಳು ಇದ್ದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಇವರಿಗೆ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ ಬರೆಯುವಾಗಿನ ಮೂರನೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾದ ವಾಕ್ಯರಚನೆಯು ಓದುಗರಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬ ಅನುಮಾನ ಬಹುತೇಕ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇವರೆಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಪ್ರೇಮ ಕಾರಂತರು ತಮ್ಮ ಜೀವನ ಯಾನವನ್ನು ತಾವೇ ಅಕ್ಷರ ರೂಪಕ್ಕೆ ತಂದಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಾಯಶಃ ತಮ್ಮ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ತಾವೇ ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿದ ಮೊದಲ ರಂಗಕರ್ಮಿ ಇವರೇ ಇರಬಹುದು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರೇಮಾ ಅವರಿಗೆ ನಮನ ಸಲ್ಲಿಸೋಣ. ನಮ್ಮ ನಡುವೆ ಸುಳಿದಾಡಿದ ಹೆಣ್ಣು ಮಗಳೊಬ್ಬಳು ತನ್ನ ಜೀವನವನ್ನು ತನ್ನ ಕಣ್ಣು, ತನ್ನ ಭಾಷೆಯ ಮೂಲಕವೇ ಬಿಚ್ಚಿಡುವ ಈ ಪ್ರಯತ್ನವೇ ಮೊದಲಿಗೆ ಮೆಚ್ಚುವಂತಹುದು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಇಂದು ನಮ್ಮೊಡನೆ ಇಲ್ಲದ ಪ್ರೇಮ ಅವರನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸಲೇಬೇಕು.
ಪ್ರೇಮ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗೆ ಹೆಸರನ್ನಿಡುವಾಗಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಜಾಗರೂಕರಾಗಿ ‘ಸೋಲಿಸಬೇಡ ಗೆಲಿಸಯ್ಯಾ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣದ ಓದುಗ ದೇವರನ್ನು, ಆ ಮೂಲಕ ಪ್ರೇಮ ಅವರ ಅಭಿಮಾನಿ ಬಳಗದ ಎದುರು ಆರ್ತತೆಯ ವಿನಯವೊಂದನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಪ್ರೇಮ ಅವರಂತಹ ಹೋರಾಟದ ಬದುಕನ್ನು ಕಂಡ ಹೆಣ್ಣು ಮಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಒಂದು ಕ್ರಿಯೆ. ಆರ್ತತೆಯ ಮೊರೆಯನ್ನಿಟ್ಟು ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ತೆರೆಯನ್ನು ಸರಿಸುವ ದಾರಿಯನ್ನು ಪ್ರೇಮ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯ ಕಥನಕ್ಕೆ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಆರ್ತತೆಯೇ ಅವರ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ಮುನ್ನುಡಿಯೂ ಹೌದು, ಆ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯ ಸ್ಥಾಯೀಭಾವವೂ ಹೌದು. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯ ಅಂತಿಮ ಅಧ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ತಲುಪುವಾಗ ಓದುಗನು ಸ್ವತಃ ಕಣ್ಣು ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಖಂಡಿತಾ.

Continue reading

ತರವಲ್ಲ ತಗಿ ನಿನ್ನ ತಂಬೂರಿ ಸ್ವರ…

ಸಿ.ಅಶ್ವತ್ಥ್ ಒಂದು ನೆನಪು (ಛಾರ್ಜ್‌ಷೀಟ್ ಪತ್ರಿಕೆಗಾಗಿ ಬರೆದ ಲೇಖನ)

ಆಗ ನಾವೆಲ್ಲಾ ಸಣ್ಣ ಹುಡುಗರು. ನಾಟಕ-ಸಿಮಾ ನೋಡಿ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ತಿಳುವಳಿಕೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಹಾಡು ಕೇಳುವ ಮತ್ತು ಜೊತೆಗೂಡಿ ಹಾಡುವ ಹುಚ್ಚು ಇತ್ತು ನಮಗೆ. ಹಾಡುತ್ತಾ ಕುಳಿತರೆ ಲೋಕ ಮರೆಯುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಆಗಿತ್ತು. ಅದು ಎಪ್ಪತ್ತರ ದಶಕದ ಮೊದಲರ್ಧ. ರವೀಂದ್ರ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ‘ಕಾಕನಕೋಟೆ’ ನಾಟಕ. ನಾವು ಹುಡುಗರೆಲ್ಲರೂ ಈ ನಾಟಕದ ಹಾಡುಗಳನ್ನ ಅದಾಗಲೇ ಕೇಳಿದ್ದೆವು. ನಾಟಕವನ್ನೇ ನೋಡುವ ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕಾಗ ಎಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ರವೀಂದ್ರ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹೋದೆವು. ನಾಟಕದ ಕಥೆ, ಮೈಸೂರಿನ ಇತಿಹಾಸ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ನಮಗೆ ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಅಷ್ಟೂ ಹಾಡುಗಳೂ ನಮ್ಮ ಕಿವಿಯೊಳಗೆ ತುಂಬಿದ್ದವು. ‘ನೇಸರಾ.. ನೋಡು…’, ‘ಕರಿಹೈದನೆಂಬೋನು…’ ಮುಂತಾದ ಹಾಡುಗಳು ನಾಟಕ ಮುಗಿವ ಹೊತ್ತಿಗೆ ನಮ್ಮ ಗಂಟಲಿನಲ್ಲೂ ಇಳಿದಿದ್ದವು. ಸುಮಾರು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಆ ಹಾಡುಗಳನ್ನ ಗಂಟಲು ಬಿಚ್ಚಿ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದೆ. ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ಮನೆಯವರೂ ಸಹ ನನ್ನ ಗದ್ದಲ ಕೇಳಿ ‘ಯಾವುದೋ ಈ ಅಪಸ್ವರಾ?’ ಎಂದು ಬೈಯ್ಯುತ್ತಾ ಇದ್ದರು. ಆದರೆ ನನಗೆ ಆ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಹಾಡುಗಾರ ಭಾರಿ ಇಷ್ಟವಾಗಿದ್ದರು. ಅಂದು ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಕೂತು ಹಾಡುಗಳನ್ನ ಹೇಳಿದ್ದವರು ಸಿ.ಅಶ್ವತ್ಥ್ ಎಂದು ನಂತರ ತಿಳಿಯಿತು. ಆ ಹಾಡುಗಳು ಕನ್ನಡ ರಂಗಸಂಗೀತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅಜರಾಮರ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಪಡೆದವು. ಆದರೆ ಇಂದಿಗೂ ನನ್ನ ಬಾಲ್ಯದ ನೆನಪಾಗಿ, ನಾನು ಕುಣಿಯುತ್ತಾ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದ ‘ಕರಿಹೈದನೆಂಬೋನು ಮಾದೇಸ್ವರಾ! ಮಾದೇಸ್ವರಗೆ ಸರಣು ಮಾದೇಸ್ವರಾ!’ ಕಣ್ಣ ಮುಂದಿದೆ.

Continue reading

ಸಡಗರಕ್ಕೆ ಸಾವಿಲ್ಲ

(ಬಿ.ವಿ.ಕಾರಂತರನ್ನು ಕುರಿತಂತೆ ಕೆಲವು ಮಾತು)

(ಕಾರಂತರಿಗೆ ಎಂಬತ್ತು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಈಚೆಗೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ ೨೦ರಂದು ಆಡಿದ ಮಾತಿನ ಲೇಖನ ರೂಪ)
(ನನಗೆ ಇಂದು ಉಪನ್ಯಾಸ ನೀಡು ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ನಾನು ಉಪನ್ಯಾಸಕ ಅಲ್ಲ. ಇನ್ನು ಭಾಷಣ ಮಾಡುವ ಕಲೆ ನನಗೆ ಸಿದ್ಧಿಸಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ನಾನು ಮಾತಾಡುವುದೇ ಸೂಕ್ತ ಅಂದುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಮಾತು ಜಂಗಮ. ಅದಕ್ಕೆ ಲಂಘನದ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು. ಹಾಗಾಗಿ ನಾನು ಮಾತನ್ನೇ ಆಡುತ್ತೇನೆ. ಈ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕ್ರಮ ಇಲ್ಲ. ಇದು ನೆನಪಿನ ಹಾದಿ. ಇದಕ್ಕೆ ಹಿಡಿದದ್ದೇ ದಾರಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಬರೆದಿರುವುದು ಚರಿತ್ರೆಯೂ ಅಲ್ಲ. ಇದು ನನ್ನ ಅನುಭವ ಮಾತ್ರ. ನನ್ನ ಅನುಭವ ನಿಮ್ಮದೂ ಆಗಬೇಕೆಂಬ ಒತ್ತಾಯವೂ ಇಲ್ಲ. ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ನಿಮ್ಮದಾಗಬೇಕೆಂಬ ಹೇರಿಕೆಯೂ ಇಲ್ಲ. ಇನ್ನು ಮಾತಿಗಿಳಿಯುತ್ತೇನೆ.
ಈ ಮಾತಿಗೆ ಬಿ.ವಿ.ಕಾರಂತ್-ಮೈ ಇಂಪ್ರೆಶನ್ಸ್ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಸಂಘಟಕರು. ಇದು ಮತ್ತೊಂದು ಕಷ್ಟದ ಕೆಲಸ. ನನ್ನ ಅನಿಸಿಕೆಗಳು ಅನ್ನುವುದು ನಾನು ಗ್ರಹಿಸಿದ ವಿವರಗಳಿಂದ ದಾಖಲಾಗುವಂತಹದು. ಅದು ಎಂದಿಗೂ ಪರಿಪೂರ್ಣವಲ್ಲ. ಇನ್ನು ದಾಖಲೆಗಳ ಸಮೇತ, ಅಂಕಿ-ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಸಹಿತ ಯಾರಾದರೂ ಬಿಟ್ಟುಹೋದ ಗುರುತುಗಳನ್ನ ಹುಡುಕುವುದು ಎಂದರೆ ಅದೊಂದು ತಜ್ಞರ ಕೆಲಸ. ಆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ನಾನು ತಜ್ಞನಲ್ಲ.
ಇನ್ನು ‘ಮೈ ಇಂಪ್ರೆಷನ್ಸ್’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ‘ಮೈ’ ಎಂಬುದು ಕನ್ನಡವೋ-ಇಂಗ್ಲಿಷೋ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಇದೆ. ಈ ಕುರಿತು ಸಂಘಟಕರಾದ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ಜಿ.ಕಪ್ಪಣ್ಣ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮಾತಾಡಿದಾಗ ಅವರು ಜೋಕ್ ಮಾಡಿಬಿಟ್ಟರು. ನಾನು ನಿಮ್ಮೆದುರಿಗೆ ಜೋಕ್ ಮಾಡಲಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ನನ್ನ ಮಾತುಗಳ ಮೂಲಕ ಕಾರಂತರನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತಾ ಇದ್ದೇನೆ. ಅಷ್ಟ. ಇನ್ನು ಕಾರಂತರ ಲೋಕಕ್ಕೇ ಹೋಗೋಣ.)

ಬಿ.ವಿ.ಕಾರಂತರು ಕನ್ನಡ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಅಪರೂಪದ ಸಾಧಕರು. ಅವರ ರಂಗಪ್ರಯಾಣ ಐದಾರು ದಶಕಗಳನ್ನು ಮೀರಿದ್ದು. ಆದರೆ ನನಗೆ ಆ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿನ ಎರಡೂವರೆ ಅಥವಾ ಮೂರು ದಶಕಗಳಷ್ಟು ಅನುಭವ ಮಾತ್ರ ಪರಿಚಿತ. ಇನ್ನುಳಿದದ್ದನ್ನು ಅವರಿವರಿಂದ ಕೇಳಿ ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಆದರೆ ಅದು ನನ್ನ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ದಕ್ಕಿದ್ದಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಅದು ಅಪ್ರಸ್ತುತ ಎಂದು ನನ್ನ ಭಾವನೆ. ಕಾರಂತರನ್ನ ನಾನು ಮೊದಲು ಕಂಡದ್ದು ರವೀಂದ್ರ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ. ಎಪ್ಪತ್ತರ ದಶಕದ ಕನ್ನಡ ಹವ್ಯಾಸೀ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಮಜಲು ಎಂದು ರಂಗವಿಮರ್ಶಕರು ಗುರುತಿಸುವ ಬಯಲು ರಂಗೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ. ಕಾರಂತರು ಆಗ ಮೂರು ನಾಟಕಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು. ಆಗ ನನಗಿನ್ನೂ ಒಂಬತ್ತು ವರ‍್ಷ. ಆ ನಾಟಕಗಳನ್ನ ಗ್ರಹಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ನನಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಆ ನಾಟಕಗಳು ಮೈಲಿಗಲ್ಲುಗಳು ಎಂದು ಈಗ ಯಾರಾದರೂ ನುಡಿದರೆ ನನಗೆ ಹೌದಾ ಎಂಬ ಉದ್ಘಾರವೊಂದೇ ಸಾಧ್ಯ. ಆದರೆ ಆ ಮೂರು ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಾಟಕದಲ್ಲಿನ ಸಣ್ಣ ಹುಡುಗ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಿಸ್ ಆಗಿದ್ದ. ಹಾಗಾಗಿ ಯಾರದೋ ಬದಲಿಗೆ ಎಂದು ನನ್ನನ್ನು ರಂಗದ ಮೇಲೆ ತಳ್ಳಿದ್ದರು. ಆಗ ನನ್ನ ನಟನೆ ಹೇಗಿತ್ತೋ ನಾನರಿಯೆ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದ ಜನರನ್ನು ನೋಡಿ ನಾನು ಗಾಬರಿಯಾಗಿದ್ದಿರಬೇಕು. (ಇದು ಇಂದಿಗೂ ನನ್ನನ್ನು ಕಾಡುವ ಸಮಸ್ಯೆ. ಹೆಚ್ಚು ಜನ ಇದ್ದಲ್ಲಿ ನಾನು ನಾಪತ್ತೆ ಆಗುತ್ತೇನೆ.) ಆದರೆ ಕಾರಂತರು ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಮಾತಾಡಿಸಿದ್ದರು. ಆ ಪ್ರೀತಿಯ ನೆನಪಿದೆ ನನಗೆ.
ಅದು ಕಾರಂತರಿಗೆ ಕಡೆಯವರಗೂ ಇದ್ದದ್ದು. ಅವರು ನನ್ನನ್ನ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕಂಡ ಹಾಗೆಯೇ ಕಡೆಯವರೆಗೂ ಮಾತಾಡಿಸಿದ್ದರು. ಪ್ರಾಯಶಃ ನಾನು ಅವರ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಅದೇ ಒಂಬತ್ತರ ಹರೆಯದವನಾಗಿ ಉಳಿದಿದ್ದೆನೋ ಏನೋ?

ಈಗ ಕಾರಂತರಿಗೆ ಎಂಬತ್ತು ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ನಾವೆಲ್ಲಾ ಸೇರಿದ್ದೇವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಜನಕ್ಕೆ ಕೊರತೆ ಇಲ್ಲ. ಸೇರಿದ ಜನರಲ್ಲಿ ಅದೇ ಸಂಭ್ರಮ ಇದೆ. ಸಡಗರ ಇದೆ. ಕಾರಂತರ ನಾಟಕ ನೋಡುವ ಉತ್ಸಾಹ ಇದೆ. ಇದು ಎಲ್ಲಾ ನಾಟಕಗಳಿಗೂ ಸಿಗುವ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಅಲ್ಲ. ಕಾರಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಇದು. ಇದನ್ನು ನಾನು ‘ಕಾರಂತರ ಸಡಗರ’ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತೇನೆ. ಬಿ.ವಿ.ಕಾರಂತರು ಭಾರತೀಯ ರಂಗಭೂಮಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಕಾಣಿಕೆಯೇ ಇದು. ಈ ಸಡಗರದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಮಧ್ಯಮವರ್ಗದ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಕಾಯುವ ತವಕ ಇದೆ. ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆನಂದಿಸುವ ಗುಣ ಇದೆ. ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮವೇ ಇದೆ. ಇದನ್ನೇ ನಾನು ‘ಕಾರಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ’ ಎನ್ನುವುದು.

ಈ ಮಾತಿನ ಗ್ರಹಿಕೆಗೆ ನಾವು ಎಪ್ಪತ್ತರ ದಶಕದ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ನಮ್ಮ ಹವ್ಯಾಸೀ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನೋಡಬೇಕು. ನಮ್ಮ ಹವ್ಯಾಸೀ ರಂಗಭೂಮಿಯು ಆಗ ವಿಲಾಸೀ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿದ್ದ ನೋಡುಗರು ಹಾಗೂ ‘ಮಾಡು’ಗರು ಇಬ್ಬರಿಗೂ ರಂಗಭೂಮಿ ಎಂಬುದು ಟೈಂಪಾಸ್ ಕೆಲಸವಾಗಿತ್ತು. ಯಾವುದೋ ಸಿನಿಮಾ ನೋಡುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಎಂದೋ ಒಮ್ಮೆ ಊರಿಗೆ ಬರುವ ವೃತ್ತಿ ರಂಗಭೂಮಿಯ ನಾಟಕ ನೋಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಒಂದು ಸಂಜೆಯನ್ನ ತಾವೇ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಕಳೆಯುವ ಎಂಬ ಗುಣ ಆ ವಿಲಾಸೀ ರಂಗಭೂಮಿಯದಾಗಿತ್ತು. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಅಲ್ಲಿ ಕೈಲಾಸಂ ಅತೀ ಜನಪ್ರಿಯರು. ಅವರ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿನ ಹೂರಣಕ್ಕಿಂತ, ಅವರ ನಾಟಕದ ಮಾತು, ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಜನ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ದೊರೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ನಾಟಕ ಅಭಿನಯಿಸುತ್ತಾ ಇದ್ದವರಿಗೂ ಕೈಲಾಸಂ ಮಾತುಗಳನ್ನ ‘ಸರಿಯಾಗಿ’ ಆಡಿದೆ ಎಂಬುದೇ ಪ್ರಧಾನ ಸಂತಸದ ಸಂಗತಿ. (ಈ ‘ಸರಿಯಾಗಿ’ ಎನ್ನುವುದು ಭಾಷೆಯನ್ನು ನಾಲಿಗೆಯಿಂದ ಹೊರಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾದುದು. ಅಲ್ಲಿ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ತಾಗಿ, ಹೊಟ್ಟೆಯಿಂದ ಹೊರಡುವ ಸತ್ಯದ ವಿವರ ಇಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿಯೇ ಸರಿಯಾಗಿ ಮಾತಾಡುವುದು ಎಂಬುದನ್ನ ಕೊಂಬಿನ ಗುರುತಿನ ಜೊತೆಗೆ ಸೂಚಿಸಿದ್ದೇನೆ.) ಈ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ದಾಟಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಿ.ವಿ.ಕಾರಂತರಿಗಿಂತ ಮುಂಚೆಯೇ ಅನೇಕರು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದರು. ಆ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರೊ.ಬಿ.ಸಿ. ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನ ಮೆಚ್ಚತಕ್ಕಂತಹುದಾಗಿತ್ತು. ರಂಗಭೂಮಿ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಟೈಂಪಾಸ್ ಅಲ್ಲ, ಅದೊಂದು ಸೃಜನಶೀಲ ಪ್ರಾಕಾರ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ರೂಢಿಸಲು ವಿಶೇಷ ಶಿಸ್ತುಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಬಿ.ಸಿ. ಅವರು ಸಾಬೀತು ಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಕಾರಂತರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಟಕ ಶಾಲೆಯ ಪದವಿಯೊಡನೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಹವ್ಯಾಸೀ ರಂಗಭೂಮಿಗೆ ಬಂದರು. ರಂಗಭೂಮಿ ಎಂದರೆ ಟೈಂಪಾಸ್ ಆಟ ಎಂದುಕೊಂಡಿದ್ದ ನಮ್ಮ ರಂಗಭೂಮಿಯವರಿಗೆ ರಂಗಸಾಧ್ಯತೆಯ ಹೊಸ ಮಜಲನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರಂತರು ಕಟ್ಟಿದ ‘ಜೋಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ’, ‘ಈಡಿಪಸ್’, ‘ಸಂಕ್ರಾಂತಿ’ ನಾಟಕಗಳು ನಾಟಕ ನೋಡುವವರಿಗೆ ಇದು ಕೇವಲ್ಲ ‘ನಮ್ಮ’ ಹುಡುಗರು ಮಾಡಿದ ತಮಾಷೆಯಲ್ಲ, ಇಲ್ಲಿ ತಲೆಗೂ ಗ್ರಾಸ ಇದೆ ಎಂಬುದು ಗೊತ್ತಾಗಿತ್ತು. ಆ ವರೆಗೆ ಇದ್ದ ರಂಗಭೂಮಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಂತರು ಹೊಸ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಧಾರೆ ಎರೆದಿದ್ದರು. ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಸಂಭ್ರಮದ ಕೆಲಸ ಎಂಬ ಚುರುಕು ‘ನಮ್ಮ’ ರಂಗಕರ್ಮಿಗಳಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿತ್ತು. ಈ ಚುರುಕು ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಇವತ್ತಿಗೂ ಕಾರಂತರ ನಾಟಕ ಎಂದರೆ ಜನ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಸೇರುವ ಜನರ ಮುಖದ ತುಂಬಾ ಕಾರಂತರು ತಮ್ಮ ನಾಟಕದ ಮುಖೇನ ಕಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದ ಅದೇ ಸಡಗರ ಉಳಿದಿರುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಈ ಸಡಗರವೂ ತಲೆಮಾರಿನಿಂದ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಅದೇ ಉತ್ಸಾಹದ ಜೊತೆಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿಯೇ ಈಗ ‘ಕಾರಂತರಿಗೆ ಎಂಬತ್ತು’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿಯೋ ಅಥವಾ ಇನ್ಯಾವುದೇ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿಯೋ ರಂಗೋತ್ಸವ ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಹಬ್ಬಕ್ಕೋ ಯುಗಾದಿಯ ಸಂಭ್ರಮಕ್ಕೋ ದೀಪವಾಳಿಯ ಆನಂದಕ್ಕೋ ಎಂಬಂತೆ ಜಣ ನೆರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸುಖ ಇನ್ನಿತರ ಕನ್ನಡ ರಂಗನಿರ‍್ದೇಶಕರ ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಕಾರಂತರ ನಾಟಕ ಎಂಬುದು ಇಂದಿಗೂ ಯು.ಎಸ್.ಪಿ. (Unique selling point) ಆಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ. ಇದು ಕಾರಂತರು ನಮ್ಮ ರಂಗಭೂಮಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಪ್ರಧಾನ ಕಾಣಿಕೆ.

ಸಡಗರಕ್ಕೂ ಸಂಕಟಕ್ಕೂ ಇರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸ

ನಮ್ಮ ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರಂತರ ನಂತರವೂ ಅನೇಕ ರಂಗನಿರ‍್ದೇಶಕರು ಬಂದು ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ, ಬರುತ್ತಲೇ ಇದ್ದಾರೆ. ಅವರಾರಿಗೂ ದಕ್ಕದ ಅಪರೂಪದ ಯು.ಎಸ್.ಪಿ. ಕಾರಂತರಿಗೆ ಸಿಕ್ಕದ್ದು ಏಕೆ? ಹೇಗೆ? ಎಂಬುದು ಆಲೋಚಿಸಬೇಕಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಕಾರಂತರು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮಟ್ಟುಗಳ ನಡುವೆ ಬೆಳೆದವರು. ನಂತರ ವೃತ್ತಿ ರಂಗಭೂಮಿಯ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸುತ್ತಾ, ಹಾಡುತ್ತಾ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಹೂರಣವನ್ನು ಮೈಗೆ ಹತ್ತಿಸಿಕೊಂಡವರು. ಅಲ್ಲಿಂದಾಚೆಗೆ ದೆಹಲಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಟಕ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಮಿದುಳಿಗೆ ಇಳಿಸಿಕೊಂಡವರು. ಹೀಗೆ ರಂಗಭೂಮಿ ಎಂಬುದು ಕಾರಂತರಿಗೆ ಬಹುಕೋನಗಳಿಂದ ತಾಗಿದ ಅಪರೂಪ. ಇದು ಇನ್ನಿತರ ರಂಗಕರ್ತರಿಗೆ ದಕ್ಕಿದ್ದಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮ ವ್ಯತ್ಯಾಸ. ಹೀಗಾಗಿಯೇ ಇತರರು ರಂಗಭೂಮಿಯನ್ನು ನೋಡಿದ, ಕಟ್ಟಿದ ಕ್ರಮಕ್ಕೂ ಕಾರಂತರ ನಾಟಕ ಕಟ್ಟುವ ಕ್ರಮಕ್ಕೂ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಗಮನಿಸಿ. ಪ್ರಸನ್ನ ಅಥವಾ ಸಿಜಿಕೆ ಮುಂತಾದವರ ನಾಟಕಗಳು ಭಾರೀ ಸದ್ದು ಗದ್ದಲದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಚಾರ ಪಡೆದದ್ದು ಹೌದು. ಇಂತಹವರ ನಾಟಕಗಳು ಆಗುವ ಕಾಲಕ್ಕೆ ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣಗಳು ಸಹ ಆಯೋಜಿತವಾಗಿದ್ದುಂಟು. ಆದರೆ ಈ ನಾಟಕಗಳ ಪುನರ್ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಾಗುವಾಗ ಕಾರಂತರ ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಡಗರದ ಸಂತೆ ಸೇರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಸತ್ಯದ ಹಿಂದೆಯೇ ಕಾರಂತರ ನಾಟಕಗಳ ಗುಣ-ಅವಗುಣ ಎರಡೂ ಇದೆ.

ಕಾರಂತರು ತಮ್ಮ ನಾಟಕಗಳಿಗೆ ಎಂದೂ ರಾಜಕೀಯ ಪೋಷಾಕು ತೊಡಿಸುತ್ತಾ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಕಾರಂತರಿಗೆ ನಾಟಕ ಎನ್ನುವುದು ಹಬ್ಬದ ಉತ್ಸಾಹ ಮೂಡಿಸುವ ರಂಗಕ್ರಿಯೆಯೇ ಆಗಿತ್ತು. ಅವರು ನಾಟಕ ಕಟ್ಟುವ ಕ್ರಮದಲ್ಲೂ ಹಾಡು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ನೀಡುತ್ತಾ ಇದ್ದರು. ‘ಹಯವದನ’ದ ತಲೆ ಬದಲಿ ಎಂಬ ವಸ್ತು ಕಾರಂತರಿಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಆಟ ಎನ್ನಿಸುವ ಬದಲು ಜನಪದ ಕಲ್ಪನೆ ಮಾತ್ರ ಆಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಥವಾ ‘ಸತ್ತವರ ನೆರಳು’ ನಮ್ಮ ಮಠ ಮಾನ್ಯಗಳ ಒಳಗಿನ ಜಡಗಟ್ಟಿದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕುರಿತು ಮಾತಾಡುವ ನಾಟಕವಾಗದೆ ದಾಸರ ಹಾಡುಗಳ ಮೂಲಕ ಮನುಷ್ಯ ಲೋಕದ ಗೇಯ ಗುಣವನ್ನು ಕಾಣಿಸುವ ಪ್ರಯೋಗವಾಗಿತ್ತು. ಇದೇ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕಾರಂತರ ಬಹುತೇಕ ನಾಟಕಗಳಿಗೆ ಹೇಳಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬಾದಲ್ ಸರ್ಕಾರ್ ಅವರ ‘ಏವಂ ಇಂದ್ರಜಿತ್’. ಈ ನಾಟಕ ಆ ಕಾಲದ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿಡುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಕಾರಂತರು ಇದೇ ನಾಟಕವನ್ನು ‘ಕಮಲ್-ವಿಮಲ್-ಅಮಲ್-ಏವಂ’ ಎಂಬ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಇದು ಕಾರಂತ ಗುಣ.

ಇದು ಎಷ್ಟು ಸರಿ ಎಂಬ ಚರ್ಚೆ ನಮ್ಮ ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಹುಕಾಲದಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಆ ಚರ್ಚೆಯ ವಿವರಗಳನ್ನು ಈ ಮಾತಿನೊಳಗೆ ತರುವುದು ಸಾಧುವಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅಂತಹ ಚರ್ಚೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರಂತರನ್ನು ಅವರ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದು ಒಳಿತು. ‘ಸಧ್ಯದ ಈಗ’ ಎಂಬುದನ್ನು ತಾಗಿಕೊಂಡೇ ಸೃಜನಶೀಲ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನಡೆಯಬೇಕು. ಆಗ ಮಾತ್ರ ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗವಾದ ಮಧ್ಯಮವರ್ಗ ಎಂಬುದರ ಬದುಕನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ಎಚ್ಚರದೊಂದಿಗೆ ರೂಢಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆಯೊಂದಿದೆ. ಅದು ಎಲ್ಲಾ ಸೃಜನಶೀಲ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನೂ ನಡೆಸುವವರಿಗೆ ‘ದಿಕ್ಸೂಚಿ ವಾಕ್ಯ’ ಎಂತಲೂ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ್ದು. ಆದರೆ ಕಾರಂತರು ತಮ್ಮ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವಾಗ ಈ ಮಾತನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿಯೇ ನಾಟಕ ಕಟ್ಟುತ್ತಾ ಇದ್ದರೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೂಡ ಪ್ರಾಯಃ ಕಾರಂತರ ರಾಜಕೀಯ ಆಯ್ಕೆ ಆಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಉತ್ತರಿಸಲು ಕಾರಂತರು ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಇಲ್ಲ. ಇರಲಿ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ಕಾರಂತರು ಕಟ್ಟಿದ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ನಾನು ಈ ಮುಂಚೆ ಹೇಳಿದ ಸಡಗರಕ್ಕೆ ಸಾವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಮಾತಿಗೆ ಇರುವ ತೂಕ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಚಳವಳಿಗಳು ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ-ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತವೆ. ಆ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರವಾದಮೇಲೆ ಆ ಚಳುವಳಿ ಕೇವಲ ನೆನಪು ಮಾತ್ರ. ಭಾರತದ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸಂದರ್ಭ ಇರಬಹುದು. ಬಂಡಾಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚಳುವಳಿ ಇರಬಹುದು. ಎಲ್ಲವೂ ಆಯಾ ಕಾಲ ಘಟ್ಟದ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಗತಿಗಳೇ. ಆದರೆ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಚಳುವಳಿ ಪ್ರೇರಿತ ಕಾವ್ಯವೋ-ನಾಟಕ ಎನಿಸಿಕೊಂಡದ್ದು, ಇಂದು ಬಣ್ಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಹಳೆಯ ಬಟ್ಟೆಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಯಶಃ ಆ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ನಮ್ಮ ರಂಗಚರಿತ್ರೆಯ ಅನೇಕ ಮಹಾನ್ ನಾಟಕಗಳು ಇಂದು ಪುನರಾವರ್ತನೆಯ ಸುಖಕ್ಕೂ ದಕ್ಕುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಇಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿಗಾಗಿ ಪುನರ್‌ಸೃಷ್ಟಿಸಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಬಂದಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕಾರಂತರ ನಾಟಕಗಳು ಹಾಗಲ್ಲ. ಅವು ಆ ನಾಟಕಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಂತೆಯೇ ಇಂದೂ ಆಡಬಹುದು. ಅಕಸ್ಮಾತ್ ನಾಟಕದ ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳು ದಿಕ್ಕುತಪ್ಪಿ ನಟಿಸಿದರೂ, ನಾಟಕದ ಹಾಡುಗಳು ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ತೂಕ ತಂದುಬಿಡುತ್ತವೆ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಕಾರಂತರ ನಾಟಕಗಳಿಗೆ ಇಂದಿಗೂ ಪುನರ್ ಪ್ರದರ್ಶನ ಸಾಧ್ಯ. ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಾಗ ‘ಚಳುವಳಿಗಳು ಮುಗಿಯುತ್ತವೆ. ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಕಾವುಗಳು ತಣ್ಣಗಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಸಡಗರಗಳು ಸಾಯುವುದಿಲ್ಲ. ಸಡಗರ ಎಂಬುದು ನಿತ್ಯವೂ ಅರಳುವ ವಿವರ’ ಎಂಬ ಮಾತು ಸರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾರಂತರ ನಾಟಕಗಳು ಚಳುವಳಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ್ದಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಡಗರವಿದೆ. ಈ ವರ್ಷ ನಾವು ಆನಂದಿಸಿದ ವಿಜಯದಶಮಿಯೋ-ದೀಪಾವಳಿಯೋ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ ಬಂದಾಗಲೂ ನಮಗೆ ಅದೇ ಸಂಭ್ರಮ ಇರುವ ಹಾಗೇ ಕಾರಂತರ ನಾಟಕಗಳು ನಿತ್ಯ ಸಡಗರದೊಡನೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಾಣುತ್ತವೆ.

ನಾಟಕಗಳು ಪೊಲಿಟಿಕಲಿ ಕರೆಕ್ಟ್ ಆಗಿರಬೇಕೆ ಬೇಡವೇ?

ನಾಟಕದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಏನು? ಅದನ್ನು ನಾವು ಯಾಕಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ? ಅದನ್ನು ನೋಡಿದವರಿಗೆ ಏನಾಗಬೇಕು ಎಂದು ನಾವು ಬಯಸುತ್ತೇವೆ? ಎಂಬುದು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಪ್ಲಾಟೋನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಅನೇಕ ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ವಿಮರ್ಶಕರ ಪಡೆಗಳು ಬಹು ಬಗೆಯ ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ಬರೆದಿವೆ. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಸಮಕಾಲೀನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಾವು ಈ ಎಲ್ಲಾ ವಿವರಗಳನ್ನೂ ಮೀರುವಂತೆ ಮನರಂಜನೆಗಳನ್ನು ‘ಕೊಂಡು’ ನೋಡುವ ಚಟಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದೇವೆ. ಪಾರ್ಸಿ ನಾಟಕ ಕಂಪೆನಿಗಳು ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮಾಯಾಲೋಕದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ ಕನ್ನಡ ವೃತ್ತಿ ರಂಗಭೂಮಿಯ ನಾಟಕಗಳನ್ನು, ವೃತ್ತಿ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಟಿಸಿಲೋ ಎಂಬಂತೆ ಬೆಳೆದು ಬಂದ ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದು ನಮಗೆ ಅಭ್ಯಾಸವಾಗಿ ಹೋಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ನೋಡುವವರಿಗೆ ಮನರಂಜನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಚಿಂತನೆಯನ್ನೂ ದಾಟಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಆಲೋಚನೆ ನಮ್ಮ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹಾದಿಯಲ್ಲೇ ಬಂದದ್ದು. ಇದರಿಂದಾಗಿಯೇ ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ರಂಗಭೂಮಿಯು ಕಿತ್ತುರು ಚೆನ್ನಮ್ಮ, ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣ ಮುಂತಾದ ನಾಟಕಗಳ ಮೂಲಕ ಸಮಕಾಲೀನ ರಾಜಕೀಯ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಹೇಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತ್ತು. ಬಂಗಾಲದ ಎಡಪಂಥೀಯ ಚಳುವಳಿಗಳ ನೆರಳಲ್ಲಿಯೇ ಇಪ್ಟಾ ದಂತಹ ತಂಡಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರನ್ನು ಸಮಕಾಲೀನ ಸಮಾಜದತ್ತ ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಲು ನಾಟಕ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡವು.  ಅರವತ್ತು-ಎಪ್ಪತ್ತರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿಯಂತೂ ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಬೃಹತ್ ಉದ್ದಿಮೆಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿ, ನಾಡು ಕಟ್ಟುವ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನುಳ್ಳ ನಾಟಕ-ಸಿನಿಮಾಗಳು ತಯಾರಾದವು.

ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಬೆನ್ನಿಗೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಕಾರಂತರ ರಂಗಭೂಮಿ ಅರಳುತ್ತಿತ್ತು. ಕಾರಂತರ ಉಚ್ಚ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯಂತೂ ಭಾರತವಯ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಕರಾಳ ನೋವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಕಾರಂತರ ಯಾವ ನಾಟಕವೂ ಈ ಸಮಕಾಲೀನ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಆಗಲೇ ಇಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಅವುಗಳು ಅದೇ ಸಡಗರದಲ್ಲಿ, ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ಹಾಡು ಕಟ್ಟುವ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಉಳಿದು ಬಿಟ್ಟವು ಎಂಬುದು ಸತ್ಯ. ಇದು ಕಾರಂತರನ್ನು ಕುರಿತ ಆಕ್ಷೇಪ ಅಲ್ಲ. ಊರಿಗೆ ಬೆಂಕಿ ಬಿದ್ದಾಗ ಯಾವುದೋ ರಾಜ ಪಿಟೀಲು ಕುಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದ ಎಂಬ ಗಾದೆಯಿದೆಯಲ್ಲಾ ಅಂತಹ ಗಾದೆಗೆ ಹೊಂದುವ ಸ್ಥಿತಿ.
ಆದರೆ ಕಾರಂತರು ವರ್ಗ ಸಂಘರ್ಷದ ಕಥೆಯನ್ನುಳ್ಳ ‘ಚೋಮನದುಡಿ’ಯಂತಹುದನ್ನ ಸಿನಿಮಾ ಮಾಡಿದರು. ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಯೂ ಆ ಮಟ್ಟದ ಚರ್ಚೆಯನ್ನೂ ತರಲಿಲ್ಲ. ಕಾರಂತರ ನಾಟಕಗಳು ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಬಿಟ್ಟಿದ್ದವು. ಅವರ ಸಮಕಾಲೀನ ರಂಗನಿರ‍್ದೇಶಕರಾದ ಹಬೀಬ್ ತನ್ವೀರ್ ಮುಂತಾದವರು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಮಕಾಲೀನ ರಾಜಕೀಯದ ವಿವರವನ್ನು ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ನಾಟಕಗಳ ಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ಒಳಗಡೆಯೇ ತರುತ್ತಾ ಇದ್ದಾಗಲೂ ಕಾರಂತರು ಮೇಘಸಂದೇಶ, ಚಂದ್ರಹಾಸ ಮುಂತಾದ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಬಿಟ್ಟಿದ್ದರು. (ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಾರಂತರು ‘ತುಘಲಕ್’ ಅನ್ನು ಹಿಂದಿಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ನೆನೆಯಲೇಬೇಕು.)

ಶಬ್ದವಿನ್ಯಾಸ

ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ನನ್ನಂತಹ ಅನೇಕರನ್ನು ಬಹುಕಾಲದಿಂದ ಕಾಡಿರುವುದು ಹೌದು. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಒಂದೊಮ್ಮೆ ಹಂಪಿಯ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದವರು ನನ್ನಂತಹ ಕೆಲವು ರಂಗಕರ್ಮಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ವಾರಕಾಲದ ಸಂವಾದವನ್ನು ಬಿ.ವಿ.ಕಾರಂತರ ಜೊತೆಗೆ ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದಾಗ ನಾನು ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದೆ. ಕಾರಂತರು ಆಗಲೂ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉತ್ತರ ನೀಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ತಾವು ನಾಟಕ ಕಟ್ಟುವ ಕ್ರಮವನ್ನು ಕುರಿತು ಸುಧೀರ್ಘವಾಗಿ ಮಾತಾಡಿದ್ದರು. ಈ ಮಾತುಗಳ ನಡುವೆ ಅವರು ‘ನಾಟಕ ಎಂಬುದು ಮೂಲತಃ ದೃಶ್ಯವೇ ಆದರೂ ಇಲ್ಲಿ ಶಬ್ದ ವಿನ್ಯಾಸ ತುಂಬಾ ಮುಖ್ಯ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು. ಈ ಶಬ್ದವಿನ್ಯಾಸದ ಹಿನ್ನೆಲಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ನಮಗೆ ಕಾರಂತರು ಕಟ್ಟಿದ ರಂಗಸಂಗೀತದ ಮತ್ತೊಂದು ಮಜಲು ಕಣ್ತೆರೆಯುತ್ತದೆ. ಕಾರಂತರು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಸ್ವತಃ ನಾಟಕೀಯ ಗುಣ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ‘ಹಯವದನ’ದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ಪದ್ಯವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ‘ಗಜವದನ ಹೇ ರಂಭಾ’ ಎಂದು ಆರಂಭವಾಗು ಆ ಪದ್ಯದ ಚರಣಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾರಂತರು ಪದಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಆಟವಾಡುತ್ತಾರೆ. ‘ಆದಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನೇ’ ಎಂಬ ಸಾಲನ್ನು ಅನೇಕ ಪದಗಳ ತುಂಡುಗಳಾಗಿ ಒಡೆದು ‘ಹಯವದನ’ ನಾಟಕದ ನಾಂದಿ ಪದ್ಯದ ಮೂಲಕವೇ ಆ ನಾಟಕದ ಹೂರಣವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬರುವ ‘ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರ ಕೆತ್ತಲಿಕ್ಕಾಗೋದಿಲ್ಲ’ ಎಂಬ ಹಾಡಂತೂ ಕೇಳುಗನ ಕಿವಿಯ ಮೂಲಕವೇ ನದಿಯ ಓಘವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲಯಲ್ಲಿ ಕಾರಂತರು ಶಬ್ದವಿನ್ಯಾಸದ ಮೂಲಕವೇ ಕಟ್ಟಿದ ‘ಗೋಕುಲ ನಿರ್ಗಮನ’ ಸಹ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಯೋಗ.

ಈ ಶಬ್ದವಿನ್ಯಾಸದಿಂದಾಗಿ ಕಾರಂತರ ನಾಟಕದ ಹಾಡುಗಳು ಅದೆಷ್ಟು ನೆನಪಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಿತು ಎಂದರೆ, ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ರಂಗಸಂಗೀತ ಎಂಬುದು ಸುಗಮ ಸಂಗೀತದಷ್ಟೇ ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರಾಕಾರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕಾರಂತ ಶಕ್ತಿ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಇಂದಿಗೂ ಕಾರಂತರ ನಾಟಕಗಳ ಪುನರ್‌ಪ್ರದರ್ಶನ ಆದಾಗ ನೋಡುಗ ಆ ನಾಟಕದ ಪ್ರದರ್ಶನ ಶಕ್ತಿ ಸಡಿಲವಾಗಿದ್ದರೂ ಹಾಡುಗಳ ಮೂಲಕವೇ ಕಾರಂತರನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸುತ್ತಾನೆ, ಕಾರಂತರು ಕಟ್ಟಿದ ಸಡಗರವನ್ನು ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಇವೆಲ್ಲಾ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿಯೇ ಕನ್ನಡ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಾರಂತರ ಸಡಗರ ಸಾಯದೇ ಚಿರಂಜೀವವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕಾರಂತರ ಅವಘಡಗಳು. ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಸಂಭ್ರಮ ಸಡಗರಗಳನ್ನು ನಮ್ಮ ರಂಗಭೂಮಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಕಾರಂತರು ಅನೇಕ ಅವಘಡಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ‘ರಂಗಾಯಣ’ ಒಂದು. ರಂಗಕಲಾವಿದರನ್ನು ಪೂರ್ಣಾವಧಿಗೆ ಎಂದು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಕಾರಂತರು ‘ರಂಗಾಯಣ’ ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನೂ ಕಣ್ಣರಳಿಸಿ ನೋಡಿದ್ದ ಕನ್ನಡದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ, ಕಾರಂತರ ನಂತರ ಅದೇ ‘ರಂಗಾಯಣ’ ಬಿಳಿಯಾನೆ ಆಗಿರುವುದನ್ನೂ ನೋಡುತ್ತಾ ಇದ್ದಾನೆ. ‘ಹಸಿವು ಇದ್ದಾಗಲೇ ಒಳ್ಳೆಯ ಕಲೆ ಹುಟ್ಟುವುದು’ ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಂತರೇ ಹಸಿವೇ ಇಲ್ಲದಂತಹ ಕಲಾವಿದರ ದಂಡೊಂದನ್ನು ‘ರಂಗಾಯಣ’ದಲ್ಲಿ ಉಳಿಸಿ ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಹೊಸ ನಾಟಕವನ್ನು ಮಾಡುವ ಉಮೇದೂ ಇದ್ದಂತಿಲ್ಲ. ಅವರು ಪಡೆಯುತ್ತಾ ಇರುವ ಸಂಬಳಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ರಂಗ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಉತ್ಸಾಹವೂ ಇದ್ದಂತಿಲ್ಲ. (ಆ ಕಲಾವಿದರ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಈ ಮಾತಿಗೆ ಅಪವಾದ ಎಂಬಂತೆ ಕೆಲವರು ಇದ್ದಾರೆ. ಅಂತಹವರನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕಿದೆ.) ಇಂತಹದೊಂದು ರಂಗಾಯಣಕ್ಕೆ ಕಾರಂತರೇ ವಾರ್ಷಿಕ ಅನುದಾನ ಹೆಚ್ಚಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಈಗ ರಂಗಾಯಣವೂ ಪ್ರತೀ ವರ್ಷ ಮೂರು ಕೋಟಿಗಳಷ್ಟು ಹಣ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಆ ಹಣದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ಕಾಲರಷ್ಟು ಕೇವಲ ಕಲಾವಿದರ ಮತ್ತು ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಸಂಬಳಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಇಂತಹದೊಂದು ಮುಂದಾಲೋಚನೆಯಿಲ್ಲದ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನ ಕಾರಂತರು ಯಾಕೆ ಕಟ್ಟಿದರು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.

ಇಂತಹ ಮುನುಷ್ಯ ಸಹಜ ತಪ್ಪುಗಳ ನಡುವೆಯೇ ಕಾರಂತರು ನಮ್ಮ ನಡುವೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತಾರೆ, ಅವರ ರಂಗಸಂಗೀತದ ಮೂಲಕ, ಅವರ ರಂಗಪ್ರೀತಿಯ ಮೂಲಕ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಹೇಳಬಹುದಾದ್ದಿಷ್ಟೆ ‘ಸಡಗರಕ್ಕೆ ಎಂದಿಗೂ ಸಾವಿಲ್ಲ! ಕಾರಂತರ ರಂಗಸಂಭ್ರಮಕ್ಕೂ ಸಾವು ಬಾರದು!’

* * *

ಕಾಡುವ ಕೆಲವು ಪ್ರಯೋಗಗಳು

ಅರವತ್ತರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ವಿಲಾಸೀ ರಂಗಭೂಮಿಯೆಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಸರಿದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಅಥವಾ ಹವ್ಯಾಸೀ ರಂಗಭೂಮಿ ಎಂಬ ಹೊಸ ರೂಪದೊಂದಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಕನ್ನಡ ರಂಗಭೂಮಿಯು ಅಲ್ಲಿಂದ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಅನೇಕ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ಕನ್ನಡ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ನೆನೆಯುವಾಗ ಅರವತ್ತರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದಿಂದ ಆದ ಕೆಲವು ಅಪರೂಪದ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಒಂದೆರಡು ಮಾತುಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ಇವು ನನ್ನ ಓದು, ನಾನು ಕಂಡದ್ದು, ಹಿರಿಯರಿಂದ ಕೇಳಿದ್ದು, ರಂಗದಲ್ಲಿಯ ನನ್ನ ಅನುಭವದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನನ್ನ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಕೆಲವು ಸಂಗತಿಗಳು ಮಾತ್ರ. ಇವೆಲ್ಲದರ ಆಚೆಗೂ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೊಸತನ, ಹುಡುಕಾಟದ ಪರಿಣಾಮ ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದವರು ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಅಂಥ ಅನೇಕರನ್ನು ಅವರ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಗೌರವಿಸುತ್ತೇನೆ.

Continue reading

ಸಡಗರಕ್ಕೆ ಸಾವಿಲ್ಲ

(ಬಿ.ವಿ.ಕಾರಂತರನ್ನು ಕುರಿತಂತೆ ಕೆಲವು ಮಾತು – ಕಾರಂತರಿಗೆ ಎಂಬತ್ತು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಈಚೆಗೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ ೨೦ರಂದು ಆಡಿದ ಮಾತಿನ ಲೇಖನ ರೂಪ)

ನನಗೆ ಇಂದು ಉಪನ್ಯಾಸ ನೀಡು ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ನಾನು ಉಪನ್ಯಾಸಕ ಅಲ್ಲ. ಇನ್ನು ಭಾಷಣ ಮಾಡುವ ಕಲೆ ನನಗೆ ಸಿದ್ಧಿಸಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ನಾನು ಮಾತಾಡುವುದೇ ಸೂಕ್ತ ಅಂದುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಮಾತು ಜಂಗಮ. ಅದಕ್ಕೆ ಲಂಘನದ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು. ಹಾಗಾಗಿ ನಾನು ಮಾತನ್ನೇ ಆಡುತ್ತೇನೆ. ಈ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕ್ರಮ ಇಲ್ಲ. ಇದು ನೆನಪಿನ ಹಾದಿ. ಇದಕ್ಕೆ ಹಿಡಿದದ್ದೇ ದಾರಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಬರೆದಿರುವುದು ಚರಿತ್ರೆಯೂ ಅಲ್ಲ. ಇದು ನನ್ನ ಅನುಭವ ಮಾತ್ರ. ನನ್ನ ಅನುಭವ ನಿಮ್ಮದೂ ಆಗಬೇಕೆಂಬ ಒತ್ತಾಯವೂ ಇಲ್ಲ. ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ನಿಮ್ಮದಾಗಬೇಕೆಂಬ ಹೇರಿಕೆಯೂ ಇಲ್ಲ. ಇನ್ನು ಮಾತಿಗಿಳಿಯುತ್ತೇನೆ.  ಈ ಮಾತಿಗೆ ಬಿ.ವಿ.ಕಾರಂತ್ – ಮೈ ಇಂಪ್ರೆಶನ್ಸ್ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಸಂಘಟಕರು. ಇದು ಮತ್ತೊಂದು ಕಷ್ಟದ ಕೆಲಸ. ನನ್ನ ಅನಿಸಿಕೆಗಳು ಅನ್ನುವುದು ನಾನು ಗ್ರಹಿಸಿದ ವಿವರಗಳಿಂದ ದಾಖಲಾಗುವಂತಹದು. ಅದು ಎಂದಿಗೂ ಪರಿಪೂರ್ಣವಲ್ಲ. ಇನ್ನು ದಾಖಲೆಗಳ ಸಮೇತ, ಅಂಕಿ-ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಸಹಿತ ಯಾರಾದರೂ ಬಿಟ್ಟುಹೋದ ಗುರುತುಗಳನ್ನ ಹುಡುಕುವುದು ಎಂದರೆ ಅದೊಂದು ತಜ್ಞರ ಕೆಲಸ. ಆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ನಾನು ತಜ್ಞನಲ್ಲ.
ಇನ್ನು ‘ಮೈ ಇಂಪ್ರೆಷನ್ಸ್’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ‘ಮೈ’ ಎಂಬುದು ಕನ್ನಡವೋ-ಇಂಗ್ಲಿಷೋ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಇದೆ. ಈ ಕುರಿತು ಸಂಘಟಕರಾದ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ಜಿ.ಕಪ್ಪಣ್ಣ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮಾತಾಡಿದಾಗ ಅವರು ಜೋಕ್ ಮಾಡಿಬಿಟ್ಟರು. ನಾನು ನಿಮ್ಮೆದುರಿಗೆ ಜೋಕ್ ಮಾಡಲಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ನನ್ನ ಮಾತುಗಳ ಮೂಲಕ ಕಾರಂತರನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತಾ ಇದ್ದೇನೆ. ಅಷ್ಟ. ಇನ್ನು ಕಾರಂತರ ಲೋಕಕ್ಕೇ ಹೋಗೋಣ.

Continue reading

ಬಿ.ಸುರೇಶ ಬರೆದಿರುವ ‘ಅರ್ಥ’

(ಒಂದು ದೃಶ್ಯದ ನಾಟಕ)

ಸ್ಫೂರ್ತಿ : ಜಯವಂತ ದಳವಿ ಅವರ ಮರಾಠಿ ಕಥೆ “ಜುಟ್ಟಿನ ಗಂಟು” ನಾಟಕದ ಅವಧಿ : ಸುಮಾರು ೪೫ ನಿಮಿಷಗಳು

ಪಾತ್ರಗಳು :
೧.    ಅಪ್ಪಾಜಿ – ಎಪ್ಪತ್ತರ ಹರೆಯದವ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ
೨.    ಟಿ.ಸಿ.ಜಗಳೂರು – ಮಧ್ಯವಯಸ್ಕ (ನಲ್ವತ್ತು ದಾಟಿದವನು), ರಾಘುವಿನ ಕಂಪೆನಿಯ ಸೆಕ್ರೆಟರಿ.
೩.    ರಾಘು – ಅಪ್ಪಾಜಿಯ ಮಗ (ಮುವ್ವತ್ತು ದಾಟಿದವನು), ವ್ಯಾಪಾರಿ
೪.    ಧ್ವನಿಗಳು – ರಾಘವೇಂದ್ರನ ಮನೆಗೆ ಪಾರ‍್ಟಿಗೆಂದು ಬಂದಿರುವ ಶ್ರೀಮಂತರು ಮತ್ತು ಸರ‍್ಕಾರೀ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು.

ಮೊದಲ ಪ್ರತಿ: ೧೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೯೨
(ಕಾವೇರಿ ಗಲಾಟೆಯಿಂದಾಗಿ ಕರ್ಫ್ಯೂ ಇದ್ದಕಾರಣ ದಿನವಿಡೀ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕೂತಾಗ ಬರೆದದ್ದು)
ಪರಿಷ್ಕೃತ ಎರಡನೆಯ ಪ್ರತಿ : ೨೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೯೮
ಪರಿಷ್ಕೃತ ಮೂರನೆಯ ಪ್ರತಿ : ೩ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೭
ಪರಿಷ್ಕೃತ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಬೆರಳಚ್ಚು ಪ್ರತಿ : ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೭ರಿಂದ ೨೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೭

ಮೊದಲ ಪ್ರದರ್ಶನ : ಜನವರಿ ೧೯೯೯
ಪ್ರದರ್ಶನ ಸ್ಥಳ : ಸುಚಿತ್ರಾ ರಂಗಮಂದಿರ, ಬೆಂಗಳೂರು
ರಂಗ ವಿನ್ಯಾಸ/ ಬೆಳಕು/ ನಿರ್ದೇಶನ : ಬಿ.ಸುರೇಶ
ಪ್ರಸಾಧನ : ನಾಣಿ ಬಹುರೂಪಿ
ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಕಲಾವಿದರು :
ಸಿಹಿಕಹಿ ಚಂದ್ರು (ಜಗಳೂರು),
ಸುಧೀಂದ್ರ ಕುಲಕರ್ಣಿ (ಅಪ್ಪಾಜಿ),
ಅಲಕ್‌ನಂದಾ (ರಾಘು)

ದ್ವಿತೀಯ ಪ್ರದರ್ಶನ : ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೭
ಪ್ರದರ್ಶನ ಸ್ಥಳ : ರಂಗಶಂಕರ, ಬೆಂಗಳೂರು
ವಿನ್ಯಾಸ/ ನಿರ್ದೇಶನ : ಬಿ.ಸುರೇಶ
ಬೆಳಕು ವಿನ್ಯಾಸ : ಕಲಾಗಂಗೋತ್ರಿ ಮಂಜು
ಪ್ರಸಾಧನ : ಮು.ಚಿ.ರಾಮಕೃಷ್ಣ
ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಕಲಾವಿದರು :
ಮಂಜುನಾಥ್ ಹೆಗಡೆ (ಜಗಳೂರು),
ಶಂಕರ್ ಬಿಲೆಮನೆ (ಅಪ್ಪಾಜಿ),
ಚೆಸ್ವಾ, (ರಾಘು)

Continue reading

ಒಬ್ಬ ರಂಗಕರ್ಮಿಯ ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತು !

(ಹಬೀಬ್ ತನ್ವೀರ್ ಭಾರತೀಯ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಶ್ರೇಷ್ಟ ನಿರ್ದೇಶಕರು. ಈಚೆಗೆ ಅವರು ನಿಧನರಾದರು. ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ ೧, ೧೯೨೩ರಲ್ಲಿ ರಾಯಪುರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಕಾಲದಿಂದ ೨೦೦೯ರ ಜೂನ್ ೮ರ ವರೆಗೆ ಹಬೀಬ್ ಅವರ ಸೃಜನಶೀಲ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಅವಶ್ಯ ಎನಿಸಿ ಈ ಲೇಖನವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.)

ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರು ತಮ್ಮ ಜೀವಿತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿಯೇ ದಂತಕಥೆಯಾಗುವುದು ಅಪರೂಪ. ಆದರೆ ಹಬೀಬ್ ತನ್ವೀರ್ ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ದೊರಕಿದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಆ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಕುರಿತಂತೆ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಅವರನ್ನು ನಮ್ಮ ಸಮಕಾಲೀನ ರಂಗಭೂಮಿಯ ದಂತಕಥೆಯಾದವರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಬಹುದು. ಸತ್ಯವೇನೆಂದರೆ ಇಂತಹ ದಂತಕತೆಗಳು ಸ್ವತಃ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಜೀವಮಾನವನ್ನೇ ಒಂದು ಅಪರೂಪದ ಪ್ರಯಾಣವಾಗಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಹಬೀಬ್ ತನ್ವೀರ್ ಅವರ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಅವರು ಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯೋಗ ಹಾಗೂ ಪಯಣ ಕಾರಣವೆನ್ನುವುದರಲ್ಲಿ ಅನುಮಾನವಿಲ್ಲ.

Continue reading

ಮುವತ್ತಾದರೂ ಮುಪ್ಪಾಗದ ರಂಗಪ್ರಯೋಗಗಳು

(ಇದೊಂದು ಭಾಷಣಕ್ಕೆಂದು ಸಿದ್ಧವಾದ ಟಿಪ್ಪಣಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಇರಬೇಕಾದಂತಹ ಭಾಷಾಬಳಕೆಯಿಲ್ಲ. ಮಾತುಗಳೇ ಅಕ್ಷರವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಓದಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ – ಲೇಖಕ)

ಕೆಲವು ನಾಟಕಗಳೇ ಹಾಗೆ ಅವು ಚಿರಯೌವನಿಗರಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲಕ್ಕೂ ಬದುಕುಳಿಯುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ನಾಟಕಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಳಿದಾಸನಿಂದ ಷೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ್‌ನವರೆಗೆ ಅನೇಕ ನಾಟಕಕಾರರು ಇದ್ದಾರೆ. ಇದು ನಾಟಕಕೃತಿಯ ವಿಚಾರ. ಆದರೆ ರಂಗಕೃತಿ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲಮಾನಗಳನ್ನು ತಡೆದುಕೊಂಡು ಬಹುಕಾಲ ಬದುಕುವುದು ಅಪರೂಪ. ಒಂದು ತಲೆಮಾರಿನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾದದ್ದು ಮತ್ತೊಂದು ತಲೆಮಾರಿಗೆ “ಹಳೆಯದು’ ಎಂಬ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯೊಡನೆ ನೆನಪಿನ ಭಂಡಾರ ಸೇರಿಬಿಡುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ.  ಹೀಗಿರುವಾಗ ಲಂಡನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಅಗಾಥಾಕ್ರಿಸ್ಟಿಯ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ತಯಾರಾದ “ಮೌಸ್‌ಟ್ರಾಪ್’ನಂತಹ ನಾಟಕ ಕಳೆದ ಐವತ್ತು ವರ್ಷದಿಂದ ಅದೇ ರಂಗಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಸುದ್ದಿ ಓದಿದವರಿಗೆ ಅಚ್ಚರಿಯಾಗುವುದು ಸಹಜ. ಒಂದು ಪ್ರದರ್ಶನ ತನ್ನಲ್ಲಿನ ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕ ಗುಣಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ಏಕತಾನೀಯವಾಗಿ ಬಿಡುವ ಎಲ್ಲಾ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವಾಗ ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನವೊಂದು ಇಷ್ಟುಕಾಲ ಬದುಕಿರುವುದು ಮತ್ತು ಈಗಲೂ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಆ ನಾಟಕವನ್ನು ತಿಂಗಳ ಮುಂಚೆಯೇ ತಿಕೀಟು ಕಾದಿರಿಸಿ ನೋಡುತ್ತಿರುವುದು ಅಚ್ಚರಿಯ ಸಂಗತಿ. ಯೂರೋಪಿನ ವೃತ್ತಿಪರ ನಾಟಕಗಳಿಂದ ನಮ್ಮ ಭಾರತೀಯ ರಂಗಭೂಮಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಇಂತಹದು ಆಗಿದೆಯೇ ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಭಾರತದ ಪ್ರತಿ ಪ್ರಾಂತೀಯ ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲೂ ಕಾಲನ ಹೊಡೆತ ತಾಳಿಕೊಂಡ ಕೆಲವಾದರೂ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಇರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಕನ್ನಡದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಗುಬ್ಬಿ ಕಂಪೆನಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಾದ “ದಶಾವತಾರ’ “ಕೃಷ್ಣಲೀಲೆ’ ಮುಂತಾದ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ನೆನೆಸುವವರು ಇದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಆ ನಾಟಕಗಳು ಎಪ್ಪತ್ತರ ದಶಕದವರಿಗೆ ನೋಡಲು ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಇವುಗಳು ಕಾಳಣ ಹೊಡೆತ ತಾಳಿಕೊಂಡು ಬದುಕಿದ ರಂಗ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಎನ್ನಲಾಗದು. ಅದಲ್ಲದೇ, ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ನಾಡಿನ ವೃತ್ತಿ ರಂಗಭೂಮಿಯು ಸಿನಿಮಾದ ಕೃತಕ ನಕಲುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸತೊಡಗಿತು. ಅಲ್ಲಿ ನಾಟಕಕ್ಕಿಂತ ಸಿನಿಮೀಯ ವಿವರಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗತೊಡಗಿತು. ಅದರೊಟ್ಟಿಗೆ ಸಿನಿಮಾ ಸಂಗೀತವನ್ನೇ ಬಳಸುವ ಅಭ್ಯಾಸ, ಅದೇ ರೀತಿಯ ಪೋಷಾಕು ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯ ಸಂವಿಧಾನ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಅಭ್ಯಾಸ ವೃತ್ತಿರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಇವುಗಳಿಂದಾಗಿ ಇಂದಿಗೂ ವೃತ್ತಿ ರಂಗಭೂಮಿಯು ಅನಾರೋಗ್ಯದೊಡನೆಯೇ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಿದೆ ಎನ್ನಬಹುದು. ಈಗಲೂ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲವೆಡೆ ಜೀವಂತವಾಗಿರುವ ವೃತ್ತಿ ರಂಗಭೂಮಿಯನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ, ಅಲ್ಲಿರುವ ಅಶ್ಲೀಲ ಮತ್ತು ರೂಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಇಂತಹವು ಉಳಿಯದಿರುವುದು ಕನ್ನಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕ್ಷೇಮ ಎನಿಸುತ್ತದೆ.

Continue reading

ಕನ್ನಡ ರಂಗಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ

(ನಮ್ಮ ರಂಗಚಟುವಟಿಕೆಗೂ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಕ್ಕೂ ಇರುವ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧ ಕುರಿತಂತೆ ಒಂದು ಲೇಖನ)

ಕನ್ನಡ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಇತಿಹಾಸ `ಇಗ್ಗುತ್ತಪ್ಪ ಹೆಗ್ಗಡೆಯ ಪ್ರಹಸನ’ದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಇಂದಿನವರೆಗೆ ತಲುಪಿರುವ ಹಾದಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಅದು ಸರಿಸುಮಾರು ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳದ್ದು ಎಂದೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ರಂಗಭೂಮಿ ಇರಲಿಲ್ಲ ಎಂದಲ್ಲ. ಆ ರಂಗಭೂಮಿ ಇಂದು ಜನಪದ ಪ್ರಾಕಾರಗಳ ಒಳಗೆ ಲೀನವಾಗಿ ಹೋಗಿರುವುದರಿಂದ ಆಧುನಿಕ ರಂಗಭೂಮಿ ಎಂದು ನಾವು ಗುರುತಿಸುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಚಟುವಟಿಕೆಯು ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಕಾಲದಿಂದ ಈಗಿನ ನವವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಎಂದೆನ್ನಬಹುದು. ಇಂತಹ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯನ್ನ ರಂಗಚರಿತ್ರಕಾರರು ಒಪ್ಪಲಾರರು. ಆದರೆ ಈ ಲೇಖನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದಿನ ರಂಗಭೂಮಿಯನ್ನು ಕುರಿತು ಮಾತಾಡುವುದು ಅಪ್ರಸ್ತುತವಾದ್ದರಿಂದ ಇದಿಷ್ಟೇ ವಿವರವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಆಧುನಿಕ ರಂಗಭೂಮಿಗೂ ಮುದ್ರಣ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೂ ಆದ ಕೊಡು-ಕೊಳೆಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಮಾತಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಇಲ್ಲಿದೆ.

ಆಧುನಿಕ ಕನ್ನಡ ರಂಗಭೂಮಿ ಎಂದು ನಾವು ಗುರುತಿಸುವ ರಂಗಭೂಮಿಗೆ ಎರಡು ಕವಲುಗಳಿವೆ. ಒಂದನ್ನು ವೃತ್ತಿ ರಂಗಭೂಮಿ ಎಂದು ಮತ್ತೊಂದನ್ನು ಹವ್ಯಾಸೀ ರಂಗಭೂಮಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಕವಲು ಮೂಡುವ ಮುನ್ನಾದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಹಲವಿದ್ದರೂ ರಂಗಭೂಮಿಯನ್ನು ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳು ಬರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಕನ್ನಡ ನುಡಿಯಾಡುವ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಪಾರ್ಸಿ ರಂಗಭೂಮಿ ಎಂಬ ನೇರವಾಗಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನೇ ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಮನರಂಜನಾ ನಾಟಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಕೂಡಲೇ ನಮ್ಮಲ್ಲಿದ್ದ ರಂಗಭೂಮಿಯು ಅದೇ ಪಾರ್ಸಿ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಆವಾಹಿಸಿಕೊಂಡು ಜನರಂಜನೆಯೇ ಪ್ರಧಾನ ಉದ್ದಿಶ್ಯವಾದ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಅಭಿನಯಿಸಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಅದರೊಂದಿಗೆ ಮುದ್ರಣ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಜಾಹೀರಾತು ಎಂಬ ಪೋಷಕ ದ್ರವ್ಯವೊಂದು ದೊರೆಯತೊಡಗಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಜಾಹೀರಾತು ನೀಡುವ ಕಲಾಮಾಧ್ಯಮದವರನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸುವಂತೆ ಕಲಾವಿದರ ಪರಿಚಯಗಳು ಮತ್ತು ನಾಟಕದ ಪರಿಚಯಗಳು ಮುದ್ರಣ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸತೊಡಗಿತು. (ಇದು ನಮ್ಮ ದೇಶಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೇಳಬಹುದಾದ ಮಾತು. ಹೆಚ್ಚು ಜಾಹೀರಾತು ನೀಡುವವನಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಾರ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಂತೂ ಇಂದು ನಿಚ್ಚಳವಾಗಿ ಗೋಚರವಾಗುತ್ತಿದೆ.) ಮುದ್ರಣ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಹಣ ಒದಗಿಸಿದವರ ಪರಿಚಯ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಆ ರಂಗಪ್ರಯತ್ನದ ವಿಮರ್ಶೆಯೂ ಆಗಬೇಕೆಂಬ ಆಲೋಚನೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ನಾಟಕದ ವಿಮರ್ಶೆಯು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿತು. ಇದೂ ಕೂಡ ನಮಗೆ ವಸಾಹತುಶಾಹಿಯೇ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆ. ರಂಗವಿಮರ್ಶೆ ಎಂಬುದರ ಸಿದ್ಧ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಆಂಗ್ಲ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಿಂದ ಹೊರಡುತ್ತಿದ್ದ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಂಡವು. ಆಂಗ್ಲ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಂದ ಅದು ಕನ್ನಡಕ್ಕೂ ಹರಿದು ಬಂದಿತು. ಬಾರತೀಯ ಕಾವ್ಯಮೀಮಾಂಸೆಯ ಮಾನದಂಡಗಳಿಲ್ಲದ ಈ ರಂಗವಿಮರ್ಶೆಯ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬಾರತೀಯವಾಗಿದ್ದ ಅನೇಕ ಕಲಾಪ್ರಾಕಾರಗಳು ಹೊಡೆತ ತಿಂದವು.

Continue reading